Kleopatra się w nim kąpała. Dla seniorów jest jak napój młodości, dla jelit jak plater miodu

Kozy to jedne z pierwszych zwierząt udomowionych przez człowieka, a pozyskiwane z nich mleko towarzyszy nam od około 10 tysięcy lat. Dziś na świecie hoduje się około 220 milionów kóz na potrzeby mleczne. Europa odpowiada za zaledwie 5% globalnego stada, ale produkcja rośnie - rocznie wytwarza się 18,7 miliarda litrów mleka koziego, co stanowi 2% całej światowej produkcji mleka. Indie dominują z ponad 6 miliardami litrów, a w Europie liderami są Francja, Hiszpania i Grecja.

Legenda o Kleopatrze zanurzającej ciało w kozim mleku ma solidne umocowanie w źródłach historycznych, choć część przekazów wskazuje również na mleko ośle. Co znamienne, królowa Egiptu podróżowała z własnym stadem zwierząt, by mieć stały dostęp do świeżego mleka. Jej rytuały nie były jedynie symbolem luksusu, lecz przemyślaną strategią dbania o ciało, której echo wyraźnie pobrzmiewa we współczesnych trendach wellness i kosmetologii opartej na naturalnych surowcach.

Liczne badania naukowe potwierdzają, że ten ryturał miał realne znaczenie pielęgnacyjne. Analiza opublikowana w 2025 roku przez University of Southern California w pracy "Cleopatra’s Milk Baths: The Origins of Lactic Acid Exfoliation" zwraca uwagę, że fermentujące mleko jest naturalnym źródłem kwasu mlekowego - alfa-hydroksykwasu o udokumentowanym działaniu złuszczającym, rozjaśniającym i wspierającym odnowę komórkową skóry.

Mleko kozie charakteryzuje się pH zbliżonym do naturalnego odczynu skóry, dlatego wspiera odbudowę bariery hydrolipidowej i łagodzi podrażnienia oraz reakcje alergiczne. Obecne w nim witaminy A, C i D, bioaktywne kwasy tłuszczowe oraz związki o działaniu prebiotycznym wspierają mikrobiom skóry, coraz częściej uznawany za jeden z filarów jej zdrowego wyglądu. To właśnie z tego względu kąpiele w kozim mleku wracają dziś do oferty renomowanych gabinetów SPA jako zabiegi regenerujące i wyciszające, łączące efekt wygładzenia skóry z poprawą krążenia i głębokim rozluźnieniem mięśni.

Historia koziego mleka nie kończy się jednak na pałacach władców. Archeologia potwierdza jego obecność w diecie i medycynie już w neolicie, a tradycyjne systemy lecznicze - zarówno ajurweda, jak i medycyna perska - opisywały je jako produkt lekkostrawny, o tłuszczu łatwym do przyswojenia. Współczesne opracowania edukacyjne poświęcone ajurwedzie podkreślają, że mniejsze globule tłuszczu i naturalnie niższa zawartość laktozy wspomagają procesy trawienne, zatem mleko kozie może być dobrą alternatywą dla osób z nadwrażliwością pokarmową.

Mleko kozie zawiera od 2,5 do 7,1 proc. tłuszczu, a jego struktura wyraźnie różni się od tłuszczu obecnego w mleku krowim. Wartość energetyczna mieści się w przedziale 69-84 kcal na 100 ml, co zależy przede wszystkim od proporcji tłuszczu. Mleko kozie w składzie ma wyraźnie więcej średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych MCT, które są metabolizowane szybciej i nie wymagają intensywnej aktywności enzymatycznej. W przypadku seniorów oraz osób z wrażliwym przewodem pokarmowym ma to ogromne znaczenie, ponieważ MCT dostarczają energii bez nadmiernego obciążania jelit. W przeglądzie opublikowanym w International Journal of Clinical Studies & Medical Case Reports w 2025 roku zespoły badawcze z Yas Clinic Hospital w Abu Zabi oraz Szpitala Uniwersyteckiego Sharjah podkreślają, że struktura lipidów w mleku kozim jest bliższa mleku ludzkiemu, a to bezpośrednio przekłada się na jego wyższą przyswajalność.

Równie istotne różnice dotyczą białek. W mleku kozim znajduje się kazeina typu A2, a w mleku krowim — zwłaszcza pochodzącym od ras wysokowydajnych — znacznie częściej znajdziemy wariant A1, wiązany w literaturze naukowej z większym ryzykiem dolegliwości trawiennych i reakcji nadwrażliwości. Analiza Michigan State University z 2025 roku, cytowana w raporcie Whose Milk Is Better, Goat or Cow?, wskazuje, że profil białkowy mleka koziego sprzyja łagodniejszej odpowiedzi immunologicznej organizmu. 

W lipcu 2025 roku w Food Science & Nutrition ukazało się kolejne ważne badanie, które zwróciło uwagę na wpływ mleka koziego na zdrowie osób starszych. Autorzy sugerują, że jego regularne spożywanie, może lepiej niż mleko krowie, wspierać kondycję mięśni, ponieważ ogranicza procesy zapalne i spowalnia degradację białek mięśniowych - a to właśnie te dwa mechanizmy w największym stopniu przyczyniają się do utraty siły wraz z wiekiem.

Mleko kozie ze względu za zawartość łatwo przyswajalnych tłuszczy, naturalnych oligosacharydów i bioaktywnych składników wspiera jelita, poprawia perystaltykę i pomaga utrzymać równowagę mikrobioty. Badania z 2025 roku opublikowane przez Północno-Wschodni Uniwersytet Rolniczy w Chinach wskazują, że oligosacharydy z mleka koziego znacząco poprawiły wzrost i rozwój u myszy z zahamowaniem wzrostu, zwiększyły masę ciała, długość kości, masę narządów oraz gęstość kości, a także wsparły procesy budowy tkanki kostnej. Wyraźnie zmodyfikowały ich mikrobiotę jelitową, zwiększając jej różnorodność i udział korzystnych bakterii z rodzaju Bacteroides. Podobnych efektów można zatem oczekiwać u ludzi.

Mleko kozie zawiera więcej średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych, nasz organizm szybko wykorzystuje je jako źródło energii zamiast odkładać się w tkance tłuszczowej. Mogą one również korzystnie wpływać na profil lipidowy krwi, wzmacniając procesy metaboliczne i obciążenie serca. W mleku kozim znajdziemy także naturalne kwasy tłuszczowe, w tym kaprylowy i kapronowy, o działaniu antybakteryjnym i przeciwgrzybiczym, które ograniczają rozwój m.in. bakterii E. coli czy drożdżaków z rodzaju Candida. Na uwagę zasługują także bioaktywne peptydy, wspierające organizm w walce z infekcjami.

Na tle innych produktów mlecznych mleko kozie imponuje wyjątkową biodostępnością minerałów — wapń, magnez i fosfor wchłaniają się z niego z niezwykłą łatwością, niemal "bez strat". Wysoka przyswajalność przekłada się na realne korzyści: mocniejszą strukturę kości, sprawniejszą regenerację tkanek oraz lepiej funkcjonujący układ odpornościowy. Mleko kozie korzystnie wpływa także na kondycję skóry: działa łagodząco, nawilżająco i wspiera regenerację. Jego skład jest bliższy mleku ludzkiemu niż krowiemu, dlatego jest lepiej tolerowane przez dzieci, choć eksperci podkreślają, że nie powinno być podawane przed ukończeniem 12. miesiąca życia.

Mleko kozie najwyższej jakości smakuje delikatnie słodko i lekko słono. Ma bardzo kremową konsystencję i wyróżnią się charakterystyczną, lecz subtelną nutą smakową, dlatego może być doskonałą bazą do fermentowanych produktów - jogurtów, kefirów i maślanek. Fermentacja sprawia, że laktoza jest rozkładana szybciej, więc jogurt z koziego mleka może być łagodniejszy dla żołądka niż tradycyjny nabiał, a jednocześnie dostarczy pełnego spektrum aminokwasów i minerałów. Kozie mleko jest również wykorzystywane do produkcji miękkich twarogów oraz dojrzewających serów. Co ciekawe, z litra koziego mleka uzyskuje się więcej sera niż z krowiego - jest to rezultat z innej budowy tłuszczu i wyższej zawartości suchej masy.

Możemy dodawać je także do zup kremów, koktajli czy puddingów. W domowych warunkach bez trudu przygotujemy również kefir z koziego mleka. W tradycji ajurwedyjskiej szczególne znaczenie ma picie ciepłego, niehomogenizowanego mleka koziego na pusty żołądek, ponieważ delikatnie pobudza organizm i dostarcza mu łatwo przyswajalnej energii.

W Polsce rynek produktów z koziego mleka rośnie dynamicznie - według danych branżowych produkcja przekracza 8 milionów litrów rocznie, a coraz większa część pochodzi z certyfikowanych gospodarstw ekologicznych. Konsumenci zwracają uwagę na czystość surowca, ponieważ kozy skutecznie filtrują metale ciężkie. Coraz popularniejsze stają się również zakupy bezpośrednio od producentów - świeże mleko, sery i jogurty można zamówić z dostawą do domu. Mleko kozie pasteryzowane kosztuje około 10 zł/l, UHT - 8 zł/l, niepasteryzowane - 13 zł/l, BIO od 9 do 24 zł/l, bez laktozy - 11 zł/l, a w proszku od 40 zł za 300 g.

Źródła: terazoguje.pl, IJCMR, PubMed