Spis treści:
- Chayote – oryginalny owoc pełen zdrowia
- Jakie właściwości prozdrowotne ma chayote?
- Chayote w kuchni – zastosowanie
Chayote – oryginalny owoc pełen zdrowia
Chayote (Sechium Edule), znany w Polsce jako kolczoch jadalny, rośnie na żyznych terenach w tropikalnym klimacie Ameryki Środkowej. Jego długie, wijące się pnącza tworzą naturalne, zielone arkady nad ogrodami i tarasami. Choć botanicznie jest owocem, w kuchni traktuje się go jak warzywo, co wynika z jego neutralnego profilu smakowego. Przyciąga uwagę elegancką, pofałdowaną sylwetką przypominającą rzeźbioną gruszkę.
Skórka chayote, w zależności od odmiany, może być gładka lub delikatnie kolczasta, w odcieniach od chłodnej zieleni po subtelne żółcienie. Wewnątrz kryje się biały, sprężysty miąższ oraz jedno miękkie nasiono, cenione w wielu regionach za kremową konsystencję i lekko orzechowy posmak. Ta nieoczywista, niemal designerska forma sprawiła, że chayote jest rozpoznawalnym symbolem kuchni Meksyku, Wietnamu, Indii i Filipin.
Smak kolczocha jest subtelny, lekko słodkawy, z wyczuwalną świeżością młodego ogórka i delikatnością kalarepy. Z tego względu doskonale komponuje się zarówno z intensywnymi przyprawami, jak i ziołami o bardziej eterycznym aromacie. Po ugotowaniu zachowuje jędrność, dlatego często dodaje się go do dań stir‑fry, zup, curry czy nowoczesnych sałatek. W kuchni fusion pojawia się w formie cienko krojonego carpaccio, a w Ameryce Łacińskiej bywa nawet podstawą deserów o zaskakująco wyrafinowanym charakterze.
W wielu krajach Ameryki Środkowej jadalne są nie tylko owoce, lecz także młode pędy rośliny, znane jako tallos de chayote. Po krótkim blanszowaniu przypominają w smaku połączenie szpinaku i groszku cukrowego, a lokalni kucharze traktują je jako sezonowy rarytas. Co ciekawe, w niektórych regionach uprawia się odmiany o żółtej skórce, cenione za wyższą zawartość naturalnych barwników roślinnych i delikatnie słodszy profil smakowy.
Jakie właściwości prozdrowotne ma chayote?
Sto gramów chayote dostarcza zaledwie 16-20 kcal, a jego skład opiera się głównie na wodzie i błonniku. Taka kompozycja sprzyja uczuciu sytości i łagodniejszym wahaniom glukozy po posiłku, w naturalny sposób wspierając kontrolę masy ciała. Znaczenie ma także obecność manganu - pierwiastka zaangażowanego w przemiany tłuszczów i białek oraz prawidłowy przebieg procesów metabolicznych. W przeglądzie Pharmacognosy of Sechium edule: A Review (2025) badacze z Uniwersytetu Nauk Stosowanych w Bengaluru opisali bogactwo polifenoli, flawonoidów i terpenoidów w strukturze chayote. Związki te wykazują działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne, chroniąc komórki naszego ciała przed stresem oksydacyjnym, jednym z czynników zaburzających równowagę metaboliczną i przyspieszających procesy starzenia.
Naukowcy coraz więcej uwagi poświęcają wpływowi chayote na zdrowie wątroby, zwłaszcza w kontekście rosnącej liczby przypadków niealkoholowego stłuszczenia u osób po 40. roku życia. W badaniu Hepatoprotective effect of hydroalcoholic extract from root of Sechium edule, opublikowanym w 2022 roku przez zespół z Universidad Autónoma del Estado de Morelos wykazano, że ekstrakt z korzenia kolczocha jadalnego chronił komórki wątroby przed uszkodzeniami wywołanymi przewlekłą ekspozycją na angiotensynę II (hormon podnoszący ciśnienie krwi). Zmniejszał stan zapalny, ograniczał stres oksydacyjny i pobudzał naturalne mechanizmy regeneracyjne hepatocytów. Autorzy podkreślili, że działanie hepatoprotekcyjne wynika z obecności związków fenolowych i antyoksydacyjnych, które stabilizują równowagę lipidową oraz usprawniają procesy naprawcze w obrębie wątroby.
Zobacz również:
Błonnik obecny w miąższu chayote pobudza perystaltykę jelit, zmniejsza ryzyko zaparć i tworzy warunki do rozwoju mikroflory odpowiedzialnej za lepszą wrażliwość insulinową oraz stabilniejszy poziom glukozy. W publikacji Narodowego Uniwersytetu Autonomicznego Meksyku w Redox Report z 2023 roku odnotowano, że regularne spożywanie chayote przez osoby starsze z zespołem metabolicznym poprawiało status antyoksydacyjny i spowalniało skracanie telomerów — naturalnych wskaźników starzenia komórkowego. Natomiast obecność potasu, kwasu foliowego i witaminy C korzystnie wpływa na układ sercowo‑naczyniowy, ułatwia regulację ciśnienia i pomaga obniżać poziom homocysteiny.
Chayote wyróżnia się wysoką zawartością wody, dzięki czemu sprzyja nawodnieniu organizmu i pomaga utrzymać równowagę elektrolitową, szczególnie w diecie opartej na lekkich, roślinnych produktach. W jego strukturze obecne są także witaminy z grupy B, w tym B6, które biorą udział w pracy układu nerwowego i syntezie neuroprzekaźników. Owoc dostarcza ponadto naturalnych antyoksydantów wpływających na elastyczność naczyń krwionośnych oraz niewielkich ilości miedzi i cynku — pierwiastków istotnych dla kondycji skóry, gojenia tkanek i prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego.
Chayote w kuchni – zastosowanie
Chayote w wersji surowej często pojawia się w prostych sałatkach warzywnych, ponieważ jego chrupka struktura przełamuje miękkość pomidorów i awokado. W takiej formie pełni funkcję świeżego dodatku, który porządkuje smak dania i nie przytłacza pozostałych składników. W kuchni wietnamskiej chayote - znane jako su su - trafia przede wszystkim do dań codziennych. Jednym z klasycznych przykładów jest su su xào tỏi, czyli smażone na patelni lub pieczone w piekarniku chayote z czosnkiem i odrobiną oleju, które podaje się jako lekki dodatek do ryżu. Popularna jest także zupa canh su su nấu tôm, w której delikatny miąższ świetnie współgra z krewetkami i klarownym bulionem.
W Meksyku chayote funkcjonuje pod nazwą chayote mexicano i często pojawia się w potrawach jednogarnkowych. Caldo de res, tradycyjnej zupie wołowej, nadaje objętości i struktury, jednocześnie zbytnio jej nie obciążając. Można je spotkać także w chayotes rellenos - to faszerowane chayote zapiekane z warzywami lub mięsem, podawane jako samodzielne danie obiadowe.
Po ugotowaniu lub upieczeniu chayote zachowuje zwartą konsystencję i łatwo przejmuje aromaty przypraw, dzięki czemu dobrze sprawdza się w kuchni roślinnej i lekkiej kuchni domowej. Dobrze komponuje się zarówno z ostrymi przyprawami, jak i delikatnymi sosami na bazie jogurtu czy mleka kokosowego. W wersji marynowanej zyskuje wyraźniejszy, świeży charakter, więc można wykorzystać je jako przekąskę lub dodatek do kanapek. Po zmiksowaniu może być neutralną bazą do kremów warzywnych, koktajli i deserów o obniżonej kaloryczności.
Źródła: terazgotuje.pl, ResearchGate
